Libya'nýn deniz yetki alanlarýnda henüz keþfedilmeyi bekleyen hidrokarbon potansiyeli ile Türkiye'nin derin deniz sismik arama gücü ve tecrübesi iki ülke arasýnda enerjide yeni ortaklýk fýrsatlarýna zemin hazýrlýyor. Libya Baþkanlýk Konseyi Baþkan Yardýmcýsý Musa el-Koni, iki ülke arasýnda imzalanan deniz yetki alanlarý mutabakat muhtýrasýnýn uluslararasý hukuk ve teamüllere dayandýðýný vurgulayarak, Libya'nýn kaynaklarýnýn çoðunun keþfedilmemiþ durumda olduðunu ve Türkiye ile Libya'nýn petrol ve doðal gaz arama-çýkarma konusunda koordinasyonu hýzlandýrmasý gerektiðini söyledi.
Libyalý uzmanlar da, anlaþmanýn hidrokarbon aramalarýndan açýk deniz sahalarýnýn iþlenmesine, ülkenin küresel yatýrýmlar için cazibe merkezi haline getirilmesinden ulusal ekonomiye canlýlýk katýlmasýna kadar geniþ bir yelpazede stratejik fýrsatlar sunduðunu deðerlendiriyor. AA muhabiri 5 soruda, Libya'nýn kara ve denizde büyük bir kýsmý henüz keþfedilmemiþ potansiyel enerji alanlarý ile Türkiye'nin derin deniz sismik araþtýrma gücü ve tecrübesini inceledi. - LÝBYA'NIN KARA VE DENÝZDEKÝ KEÞFEDÝLMEMÝÞ ENERJÝ ALANLARININ BOYUTU NEDÝR?
Libya Ulusal Petrol Kurumu (NOC) ve uluslararasý enerji veri merkezlerinin raporlarýna göre, Libya'nýn kara ve deniz yetki alanlarýnýn yaklaþýk yüzde 70'i henüz kapsamlý sismik tarama ve detaylý arama faaliyetlerine açýlmamýþ durumda. Keþfedilmemiþ enerji kaynaklarýnýn da büyük bir kýsmý deniz sahalarýnda yer alýyor. NOC ve ABD Jeoloji Araþtýrmalarý Kurumu verilerine göre, Libya'nýn kanýtlanmýþ 48,4 milyar varil ham petrol ve yaklaþýk 1,5 trilyon metreküp doðal gaz rezervi bulunuyor. Libya, mevcut kanýtlanmýþ petrol rezervleri ile Afrika'da birinci sýrada, dünya genelinde ise ilk 10 ülke arasýnda yer alýyor.
Kanýtlanmýþ doðal gaz rezervleri açýsýndan da dünyada 21. sýrada bulunuyor. NOC uzmanlarýna göre, çoðu denizlerde olmak üzere henüz keþfedilmemiþ petrol sahalarýnýn sismik taramalarla ekonomiye kazandýrýlmasý halinde Libya'nýn toplam petrol potansiyelinin 90 milyar varile ulaþabileceði deðerlendiriliyor. Libya'nýn kara ve deniz yetki alanlarýnda henüz keþfedilmemiþ petrol potansiyelinin mevcut rezervine yakýn, potansiyel doðal gaz miktarýnýn ise halihazýrdaki rezervlerin 3 katýný aþan bir seviyede olduðu tahmin ediliyor. - TÜRKÝYE'NÝN KAÇ SÝSMÝK ARAÞTIRMA GEMÝSÝ VAR, TEKNÝK ÖZELLÝKLERÝ NELERDÝR?
Türkiye, açýk denizlerde hidrokarbon arama ve sondaj kapasitesiyle dünyanýn en büyük ve en modern 4. deniz enerji filosuna sahip ülke konumuna ulaþtý. Cumhurbaþkaný Recep Tayyip Erdoðan'ýn Temmuz 2025'te müjdelediði yeni sondaj gemilerinin filoya katýlmasýyla Fatih, Yavuz, Kanuni, Abdülhamid Han, Çaðrý Bey, Yýldýrým sondaj gemileri ve Barbaros Hayreddin Paþa, MTA Oruç Reis sismik arama gemileri ile ilk yüzer doðal gaz üretim platformu Osman Gazi'nin yer aldýðý enerji filosundaki gemi sayýsý 9'a yükseldi.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlýðý koordinesinde yürütülen stratejiler doðrultusunda kurulan filo; hem ulusal deniz yetki alanlarýnda (Mavi Vatan) hem de uluslararasý ortaklýklar çerçevesinde kýtalararasý projelerde aktif rol üstleniyor. Türkiye'nin yerli imkanlarla inþa ettiði tam donanýmlý araþtýrma gemisi MTA Oruç Reis, 2D ve 3D derin deniz sismik aramalarý yapabilme yeteneði sayesinde deniz tabaný altýndaki jeolojik yapýlarý binlerce metre derinliðe kadar haritalandýrabiliyor.
Türkiye'nin sismik arama filosunun ilk üyesi olan Barbaros Hayreddin Paþa ise, 2D ve 3D geniþ alan sismik veri toplama kapasitesiyle Akdeniz ve Karadeniz'de yüz binlerce kilometrekarelik alanda tarama gerçekleþtirdi. Bu iki sismik araþtýrma gemisine, derin deniz sondaj operasyonlarýný yürüten Fatih, Yavuz, Kanuni, Abdülhamid Han, Çaðrý Bey ve Yýldýrým sondaj gemileri eþlik ediyor. Sismik araþtýrma gemilerinin topladýðý veriler, hidrokarbon potansiyeli taþýyan jeolojik yapýlarýn belirlenmesinde ve derin deniz sondaj operasyonlarýnýn planlanmasýnda kullanýlýyor. - TÜRKÝYE'NÝN SÝSMÝK ARAÞTIRMA GEMÝLERÝNÝN KEÞÝF BAÞARILARI VE TECRÜBESÝ NEDÝR?
Türkiye'nin sismik araþtýrma gemileri, bugüne kadar imza attýðý keþif baþarýlarý ve elde ettiði operasyonel tecrübeyle enerjide baðýmsýzlýk stratejisinin en kritik yapý taþýný oluþturuyor. Barbaros Hayreddin Paþa ve MTA Oruç Reis gemilerinin Karadeniz ile Doðu Akdeniz'deki geniþ çaplý tarama ve haritalandýrma faaliyetleri, açýk deniz hidrokarbon arama stratejisinin baþarýyla uygulanmasýna imkan tanýyor. Barbaros Hayreddin Paþa ve Oruç Reis'in sismik verileriyle Karadeniz'de Cumhuriyet tarihinin en büyük doðal gaz keþfi gerçekleþtirildi. Sakarya Gaz Sahasý'ndaki toplam rezerv miktarý, yeni keþiflerle 785 milyar metreküpe ulaþtý.
Doðu Akdeniz'in karmaþýk ve zorlu deniz tabaný topoðrafyasýnda binlerce kilometrelik sismik veri toplayan Türk sismik arama filosu, uluslararasý standartlarda veri iþleme ve analiz yeteneðini kanýtladý. Oruç Reis, Somali'de 234 günlük görev süresince 3 ayrý deniz bloðunda 4 bin 464 kilometrekarelik alanda 3 boyutlu sismik veri topladý. Küresel ölçekte operasyonel kabiliyete ulaþan filo, Türkiye'nin deniz yetki alanlarýnýn yaný sýra uluslararasý anlaþmalar kapsamýnda farklý coðrafyalardaki ruhsat alanlarýnda da sismik tarama faaliyetlerini baþarýyla icra etmeyi sürdürüyor.
TÜRKÝYE ÝLE LÝBYA ARASINDA HÝDROKARBON ARAMA VE ÝÞLETME ALANINDA HANGÝ ANLAÞMALAR VAR? Türkiye ile Libya arasýnda Trablus'ta 3 Ekim 2022'de hidrokarbon alanýnda iþbirliði mutabakat zaptý imzalandý. Mutabakat zaptý, Türk ve Libyalý þirketlerin, iki ülkenin kara ve deniz yetki alanlarýnda (münhasýr ekonomik bölge dahil) ortak bilimsel, teknik, arama ve sondaj çalýþmalarý yapmasýný hedefliyor. Hidrokarbon alanýnda 2022'de imzalanan mutabakat zaptý, 2019'da imzalanan Türkiye-Libya deniz yetki alanlarýnýn sýnýrlandýrýlmasýna iliþkin mutabakat muhtýrasýný tamamlayýcý nitelikte olup iki ülke arasýnda yeni iþbirliklerine fýrsat sunuyor.
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklýðý (TPAO), Libya'da iç savaþ öncesinden bu yana petrol sahalarýnda arama lisanslarýna sahip ve Þubat 2026'da Libya'nýn gerçekleþtirdiði petrol ve gaz lisansý ihalesinde, Ýspanyol Repsol ve Macar MOL ortaklýðýyla C3 kara bloðu ile O7 deniz bloðunda arama haklarý kazandý. - TÜRKÝYE ÝLE LÝBYA ARASINDA ENERJÝDE YENÝ ORTAKLIKLAR ÖNGÖRÜLÜYOR MU? Libyalý yetkililer ve uzmanlar, Temsilciler Meclisinin Türkiye ile 2019'da imzalanan deniz yetki alanlarý mutabakat muhtýrasýný onaylamasýnýn ardýndan enerjide kara ve deniz alanlarýnda iki ülke arasýnda yeni ortak iþbirliði kapýlarýnýn sonuna kadar açýldýðýný belirtiyor.
Libya Baþkanlýk Konseyi Baþkan Yardýmcýsý Musa el-Koni, Temsilciler Meclisinin deniz yetki muhtýrasýný onaylamasýnýn Türkiye'ye Libya'daki projeler konusunda kapýlarý sonuna kadar açacaðýný söyledi. Koni, Türk enerji þirketlerine çaðrý yaparak, "Türkiye bu noktada temel bir ortak olacaktýr. Diðer ülkelerden önce davranmasýný umuyorum; çünkü bilinen büyük Türk þirketlerinin, tam da bu dönemde petrol ve gazýn çýkarýlmasý ve pazarlanmasýna katký saðlamak üzere Libya'nýn her bölgesinde yer almasýný bekliyoruz." ifadelerini kullandý.
Libya'nýn kara ve denizlerdeki kanýtlanmamýþ devasa hidrokarbon potansiyeli ve Türkiye'nin derin deniz sismik araþtýrma gücü göz önüne alýndýðýnda enerji alanýnda iki ülke arasýnda yeni ortaklýk ve iþbirlikleri öngörülüyor.
