Şili'deki 2 bin 682 metre yüksekliğindeki bir dağın zirvesinde bulunan ve dünyanın en büyük dijital kamerasına ev sahipliği yapan Vera C. Rubin Gözlemevi tarafından Plüton'un ötesinde olası bir cüce gezegen olan ED138 tespit edildi. Teleskop 2025 yılında faaliyete geçti ve her üç günde bir tüm gökyüzünü görüntüleyebiliyor.
Matthew Holman, Rubin tarafından 2026 yılının başlarında toplanan verileri taramak ve hareket eden nesnelere ait milyarlarca tespiti incelemek için ortaklaşa geliştirdiği bir bilgisayar programını çalıştırdı; Smithsonian'da kıdemli astrofizikçi ve Harvard Üniversitesi'nde astronomi öğretim görevlisi olan Holman, ED138 ortaya çıktığında ilk tepkisinin heyecanlı bir inançsızlık olduğunu belirtti ve bilgisayar programında bir hata olup olmadığını hemen kontrol etti.
Gözlemi doğrulamak amacıyla Rubin Operasyonları ekip üyesi olan Holman, Rubin Güneş Sistemi baş bilim insanı ve Washington Üniversitesi astronomi bölümünde profesör olan meslektaşı Mario Juric ile birlikte çalıştı; Juric, Rubin'in kataloğunda ED138 ile ilgili daha fazla gözlem aradı ve mart 2026'ya kadar uzanan 20 ek gözlem buldu.
Araştırmacılar, diğer kaynakları kullanarak nesnenin yörüngesini 10 yıl geriye dönük olarak çizmeyi başardı; ancak Holman, ED138'in henüz resmi olarak bir cüce gezegen olmadığı konusunda uyararak, şu an için bir aday olduğunu, fiziksel olarak ne kadar büyük olduğunu bilmeleri gerektiğini ve bunun muhtemelen birkaç ay süreceğini söyledi.
ED138'in çapının 600 ile 1500 kilometre arasında olduğu tahmin ediliyor; bu boyut onu tanınan cüce gezegenlerin en küçüğü olan Ceres'ten daha büyük yapıyor ve şu anda güneşin etrafında yaklaşık 46 astronomik birim mesafede dönüyor (bir birim Dünya ile Güneş arasındaki ortalama mesafeyi temsil ediyor).
Bu konum, ED138'in Plüton'dan daha uzakta olduğu ve aynı zamanda güneşin etrafında Neptün'den daha uzak bir mesafede dönen Neptün ötesi bir nesne olduğu anlamına geliyor; Holman'a göre, gece gökyüzünde çıplak gözle görülemeyen ED138, nereye bakacaklarını bildikleri takdirde yetenekli amatörlerin görebileceği kadar parlak bir yapıya sahip.
Bilim insanlarının ED138'i daha önce keşfetmemesinin nedenleri arasında güney yarım kürede bulunması ve kuzey yarım küreden gözlemlenmesinin zor olması kaydı; Holman, tüm teleskop setlerini elediğini ve güney yarım kürede gökyüzünü araştıran çok fazla teleskop bulunmadığını belirtti; ayrıca nesnenin galaksimizle aynı düzlemde yer alması da gizli kalmasını sağladı.
Holman, nesnenin son 20 yıldır bakış açımıza göre Samanyolu boyunca ilerlediğini açıkladı; insanların Samanyolu'nda arama yapmamasının nedeni, hareket eden nesneleri bulmanın zorluğu ve çok fazla yıldız bulunması olarak belirtildi.
Yeni cüce gezegen adayı, Rubin teleskobunun tespit ettiği ve asteroitler ile küçük Neptün ötesi nesnelerden oluşan büyüyen listeye katıldı; Holman'a göre, ED138 boyutlarında birkaç nesne daha bulunabilir ve Rubin bunları tespit edebilir.
Belfast Queen's Üniversitesi'nde astrofizik okutmanı ve Rubin Güneş Sistemi Operasyonları ekibi üyesi Megan Schwamb, Rubin Gözlemevi'nin güneş sistemini yeni derinliklere kadar envanterleyerek iyi bir iş çıkardığını belirtti; Schwamb, devreye alma gözlemlerinin başlarında böyle bir nesne bulmasına şaşırdığını ve bunun bu yılki beklentileri arasında olmadığını ifade etti.
Schwamb, Rubin'in hız, derinlik ve gökyüzü kapsamı kombinasyonunun önümüzdeki on yılda ve özellikle önümüzdeki birkaç yıl içinde güneş sistemine bakış açımızı değiştireceğini ekledi.
Uluslararası Astronomi Birliği 2006 yılında, güneşin etrafında dönen, çoğunlukla yuvarlak ve yörüngesini benzer büyüklükteki nesnelerden temizleyecek kadar büyük bir nesne olarak yeni bir gezegen tanımı kabul etti; bu nedenle bilim insanları, Plüton'un son şartı yerine getirmediği için statüsünü düşürme yönünde tartışmalı bir karar aldı ve güneş sistemimiz dokuz gezegenden sekiz gezegene düştü.
Plüton ve benzerleri, güneşin etrafında dönen ancak kendi yörüngelerindeki enkazı temizleyecek kadar büyük olmayan neredeyse yuvarlak nesneler olan cüce gezegenler olarak bilinmeye başlandı; ED138 yeni bir cüce gezegen olarak doğrulanırsa, gök bilimciler önce kalıcı bir numara, ardından gerçek bir isim verecek, ancak bu sürecin zaman alacağı ve ismin kimin tarafından seçileceğine dair detayların belirsiz olduğu belirtildi.
Holman, insanların kendisine şimdiden öneri e-postası gönderdiğini ve bazılarının halihazırda diğer nesneler tarafından alındığını söyleyerek sürecin eğlenceli olacağını, kendisinin de önerebileceğini ancak büyük bir proje olduğu için fazla umutlanılmaması gerektiğini ifade etti.
ED138'in keşfinde yer almayan Yeni Zelanda'daki Canterbury Üniversitesi doçenti Michele Bannister, bulgunun kendi alanları için önemli olduğunu söyledi; küçük dünyaları inceleyen Bannister, nesnenin Neptün ötesi bir nesne ve fiziksel olarak büyük olmasına rağmen çıplak gözle görülemeyecek kadar sönük kalması nedeniyle bilimsel olarak harika olduğunu ifade etti.
Bannister, nesnenin boyutunun bir dünya olabileceği aralıkta olduğunu sözlerine ekleyerek, artık diğer teleskopların da bilgi edinmek için bayrağı devralacağını belirtti; oraya bir uzay aracı gönderilmesi halinde Plüton gibi bir nitrojen buzuluna sahip olup olmadığının görülebileceğini ve bunun harika olacağını söyledi.
Bannister, şu an tek bildiklerinin nesnenin büyük olduğu yönünde olduğunu ve fiziksel özelliklerinin geri kalanının bir süreliğine spekülasyondan ibaret olacağını kaydetti.
