Panelde, enerji, tarım ve iklim politikalarının birbirini tamamlayan bir yaklaşımla ele alınmasının önemi değerlendirildi.
Forward Thinking Direktörü Oliver McTernan'ın moderatörlüğündeki oturumda, Avrupa ile Batı Asya ve Kuzey Afrika (WANA) bölgesi arasındaki işbirliği imkanları, su-enerji-gıda güvenliği ilişkisi ve iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı artıracak politika ve uygulamalar üzerinde duruldu. McTernan, İletişim Başkanlığı ile yürütülen işbirliğine değinerek, COP31'in yalnızca söylem ve uzlaşı düzeyinde kalmaması, somut eylem ve uygulamalara zemin hazırlaması gerektiğini vurguladı.
Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider, iklim değişikliğinin yalnızca çevresel bir kriz olmadığını, gıda güvenliği, enerji arzı, ekonomik kalkınma ve toplumsal refahı doğrudan etkileyen bütüncül bir mesele olduğunu ifade etti. Su, enerji ve tarım sektörleri arasındaki güçlü ilişkiye dikkat çeken Gizligider, Türkiye'nin su kısıtlılığı gerçeğinden hareketle tarımsal üretim planlamasını mevcut su kaynaklarını esas alarak şekillendirdiğini belirtti.
Gizligider, bu doğrultuda, 2026-2035 Ulusal Su Planı çerçevesinde su kısıtı bulunan 11 ildeki 52 ilçede az su tüketen ürünlerin ek desteklerle teşvik edildiğini, modern basınçlı sulama sistemlerinin yaygınlaştırıldığını ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın öncülüğünde yürütülen "Su Verimliliği Seferberliği" ile kaynakların etkin kullanımının hedeflendiğini aktardı.
Jeopolitik riskler ve fiyat dalgalanmalarına karşı çiftçilerin TARSİM tarım sigortasıyla desteklendiğini hatırlatan Gizligider, Türkiye'nin bilgi ve tecrübelerini TİKA, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliği içinde özellikle Afrika, Batı Asya ve Kafkasya'daki ortak ülkelerle paylaştığını belirtti. Gizligider, COP31'in taahhütlerden somut eyleme geçiş açısından bir dönüm noktası olması gerektiğini vurgulayarak, su ve gıda güvenliği ile sürdürülebilir kalkınmanın birbirinden ayrılmaz olduğunu ifade etti: "SU, ENERJİ, GIDA VE ÇEVRE POLİTİKALARI, ÇEVRESEL ADALET GÖZETİLEREK BÜTÜNCÜL BİÇİMDE YÜRÜTÜLMELİ"
Eski WANA Enstitüsü Genel Direktörü ve Sürdürülebilirlik Uzmanı Majd Al Naber, Batı Asya ve Kuzey Afrika bölgesinde giderek derinleşen kuraklık, su kıtlığı ve gıda güvenliği sorunlarını su-enerji-gıda-çevre ilişkisi kapsamında değerlendirdi. Suriye, Türkiye, Ürdün, Lübnan ve Irak örneklerinden hareketle uzun süreli kuraklıkların tarımsal üretim, yeraltı su kaynakları ve kırsal geçim kaynakları üzerindeki etkilerine işaret etti. Al Naber, Suriye'de 2006-2009 dönemindeki kuraklığın çiftçileri yağmurla beslenen tarımdan yeraltı suyuna dayalı sulamaya yönelttiğini ve bunun yeraltı su seviyelerinde düşüşe, su kalitesinde bozulmaya yol açtığını belirtti.
Kuraklığın alternatif geçim kaynakları arayışını ve iç göçü artırabildiğini belirten Al Naber, gıda güvenliğinin yalnızca üretim ve gıda mevcudiyetinden ibaret olmadığını; erişilebilirlik, ekonomik karşılanabilirlik ve beslenme kalitesini de kapsadığını vurguladı. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası bölgedeki gıda fiyat artışının uluslararası tedarik zincirlerine bağımlılığın yarattığı kırılganlığı ortaya koyduğunu belirten Al Naber, çözüm alanları olarak kaynak verimliliği, iklime dayanıklı tarım, kuraklığa toleranslı ürünler, yenilenebilir enerji ve tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesini sıraladı.
Al Naber, yenilenebilir enerjiyle sulama maliyetlerinin düşmesinin yeraltı suyunun aşırı kullanımını teşvik edebileceği uyarısında bulunarak, su, enerji, gıda ve çevre politikalarının çevresel adalet gözetilerek bütüncül biçimde yürütülmesi gerektiğini ifade etti: "SÜRDÜRÜLEBİLİR SU GÜVENLİĞİ İÇİN YENİLENEBİLİR ENERJİ, MODERN SULAMA, ETKİN SU YÖNETİMİ BİRLİKTE PLANLANMALI"
Lübnan Milletvekili ve eski Enerji ve Su Bakanı Cesar Abi Khalil, su, enerji, tarım ve iklim değişikliği arasındaki güçlü ilişkinin bu alanların birbirinden bağımsız politikalarla yönetilmesini mümkün kılmadığını belirtti. Lübnan örneği üzerinden su kıtlığının yalnızca çevresel bir sorun olmadığını, gıda güvenliği, ekonomik kalkınma, ulusal egemenlik ve bölgesel istikrar üzerinde de doğrudan etkileri bulunduğunu ifade eden Abi Khalil, su kaynaklarının etkin yönetimi için doğal nehir havzalarını temel alan bütünleşik bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini işaret etti.
Abi Khalil, kamu kurumları, yerel topluluklar, çiftçiler ve sanayi arasındaki koordinasyonun önemini vurguladı; enerji ihtiyacı yüksek su altyapısında güneş enerjisinin işletme maliyetlerini azaltabileceğini ve sistemlerin güvenilirliğini artırabileceğini kaydetti. Ancak enerji maliyetlerinin düşmesinin kontrolsüz yeraltı suyu kullanımına yol açmaması gerektiğini belirterek, sürdürülebilir su güvenliği için yenilenebilir enerji, modern sulama, atık suyun yeniden kullanımı ve etkin su yönetiminin birlikte planlanması gerektiğini dile getirdi.
Eski Mısır Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Uluslararası Su Uzmanı Büyükelçi Mohamed Higazy, Nil Nehri'nin tarih boyunca farklı toplumlar ve ülkeler arasında yaşam kaynağı, medeniyet unsuru ve iletişim hattı işlevi gördüğünü belirterek, sınır aşan nehirlerin çatışma değil, işbirliği ve ortak kalkınma aracı olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Higazy, Nil Nehri havzasının tek bir ülkeye değil, ortak bir ekosisteme ait olduğunu dile getirerek, nehirlerin sunduğu su, enerji ve tarım kaynaklarının yanı sıra ulaşım ve bağlantı imkanlarının da bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasının önemini vurguladı.
Altı yıllık Nil Nehri araştırmaları sonucunda geliştirdiği önerinin su, enerji, tarım, kara ve demir yolu bağlantılarını tek bir planlama yaklaşımında bir araya getirdiğini aktaran Higazy, Etiyopya'dan Sudan ve Mısır'a, Ürdün, Suriye ve Türkiye'ye uzanan enerji bağlantılarının bölgesel işbirliğini güçlendirebileceğini ifade etti. İklim diplomasisi kapsamında ortak kaynakların kolektif ve bütünleşik bir anlayışla yönetilmesi gerektiğini belirten Higazy, nehirlerin ülkeler arasındaki karşılıklı bağımlılığı stratejik işbirliklerine dönüştürme potansiyeline dikkat çekti.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanı Abdullah Eren, su, enerji, gıda güvenliği ve iklim değişikliği arasındaki güçlü ilişkiye işaret ederek bu alanların birbirinden bağımsız ele alınamayacağını söyledi. Eren, iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin arttığını ve özellikle küçük ölçekli üreticilerin kuraklık, düzensiz yağışlar ve yükselen üretim maliyetleri karşısında güçlük çektiğini anlattı.
Eren, bu sorunlara yönelik çözümlerin yerel ihtiyaçlar ve koşullar dikkate alınarak geliştirilmesi gerektiğini vurgulayarak, TİKA'nın uluslararası kalkınma işbirliği faaliyetlerinde yerel kurumlarla ortak çalışmaya, bilgi ve tecrübe paylaşımına ve sürdürülebilir projelere öncelik verdiğini belirtti. Altyapı yatırımlarının eğitim, bakım, teknik bilgi ve kurumsal kapasite geliştirme çalışmalarıyla desteklenmesinin önemine değinen Eren, kadın çiftçilerin desteklenmesi, tarımsal eğitimin yaygınlaştırılması ve üretim kapasitesinin güçlendirilmesinin toplumların dayanıklılığına katkı sağladığını kaydetti. TİKA'nın temel hedefinin işbirliğini sahada somut sonuçlara dönüştürürken, ortak ülkelerin kendi kalkınma süreçlerine liderlik etme kapasitesini güçlendirmek olduğunun altını çizdi.
