Modern Vatandaşlığın Genişleyen Anlamı

Değerli okurlarım, içinde bulunduğumuz yüzyılın hızla değişen toplumsal yapısı, vatandaşlık kavramını yalnızca hukuki bir statü olmaktan çıkarıp çok daha geniş bir anlam evrenine taşıyor. Artık vatandaşlık, bir kimlik kartının üzerinde yazan bilgilerden ibaret değil; bireyin toplumla kurduğu etik ilişki, hakikatle olan bağı ve ortak yaşam kültürüne yaptığı katkı üzerinden tanımlanıyor. Bu dönüşüm, özellikle küresel ölçekte yaşanan krizler, skandallar ve bilgi kirliliği çağında daha görünür hâle geliyor. Modern vatandaşlık, hem bireyin hem de kurumların karakterini sınayan bir alan hâline dönüşüyor.

Bu dönüşümün en çarpıcı örneklerinden biri, son haftalarda dünya kamuoyunu meşgul eden Jeffrey Epstein dosyalarıdır. Bu dosyalar, yalnızca bir suç vakasının yansımasını değil; aynı zamanda bizlere güç ilişkilerinin, şeffaflığın ve toplumsal güvenin nasıl kırılganlaştığını gösteren küresel bir vaka çalışması niteliği taşıyor. Belgelerin karartılması, kaybolan görüntüler, çelişkili açıklamalar ve bilgi boşlukları, toplumların hakikatle kurduğu ilişkiyi derinden etkiliyor. Bu nedenle Epstein dosyaları, modern vatandaşlığın kırılganlığını anlamak için bir “karanlık ayna” işlevi görüyor. Bu aynaya bakan her toplum, kendi kırılganlıklarını görüyor. Bu aynaya bakan her birey, kendi hakikat arayışını sorguluyor.

Toplumsal Güvenin Aşınması

Bence; Epstein dosyaları etrafında oluşan bilgi sisinin en önemli etkisi, toplumsal güvenin aşınmasıdır. Modern toplumlarda güven, görünmez ama hayati bir altyapıdır. Devlet ile vatandaş arasındaki ilişki, yalnızca hukuki bir sözleşmeye değil; aynı zamanda karşılıklı güvene dayanır. Bu güven zedelendiğinde, vatandaşlık yalnızca hak ve yükümlülükler listesinden ibaret kalır; duygusal ve etik boyutunu kaybeder.

Epstein dosyaları, güç sahibi aktörlerin hesap verebilirliğine dair tarihsel bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: Güç, kendisini denetleyecek mekanizmaları ne kadar etkisizleştirebilir? Bu soru, modern vatandaşlığın temelini oluşturan eşitlik, adalet ve şeffaflık ilkeleriyle doğrudan çelişiyor. Çünkü vatandaşlık, yalnızca bireylerin sorumluluklarını değil, aynı zamanda kurumların da topluma karşı sorumluluğunu içerir. Kurumların şeffaf olmadığı bir ortamda, vatandaşlardan sorumluluk beklemek, temeli olmayan bir bina inşa etmeye benzer.

Bilgi Çağının Paradoksu

Epstein dosyaları, bilgi çağının paradoksunu da bizlere çok iyi gösteriyor. Bilgi bolluğu, hakikate ulaşmayı kolaylaştırmak yerine, hakikatin kaybolabileceği daha geniş bir alan yaratıyor. Bu durum, modern vatandaşlığın yeni boyutlarını ortaya çıkarıyor: Eleştirel düşünme yeteneği, bilgi okuryazarlığı ve aldığı bilgileri doğrulama sorumluluğu.

Hakikatin belirsizleştiği her durumda, toplumun ortak yaşam kültürü zarar görüyor. İnsanlar birbirine daha az inanıyor, kurumlara daha az güveniyor, bilgiye daha fazla şüpheyle yaklaşıyor. Bu da vatandaşlığın duygusal boyutunu zayıflatıyor; çünkü vatandaşlık, yalnızca bir statü değil, aynı zamanda bir güven ilişkisidir.

Laik Türkiye Cumhuriyetinde Vatandaşlık ve Hakikat

Bu küresel tartışma, Türkiye Cumhuriyetinin laik yurttaşları için özel bir anlam taşıyor. Türkiye Cumhuriyeti kuruluşundan itibaren yurttaşlık, akılcılık, bilimsel düşünce, hukukun üstünlüğü ve kamusal etik üzerine inşa edilmiştir. Laiklik, yalnızca din ve devlet işlerinin ayrılması değil; aynı zamanda hakikatin kamusal alanda akıl ve bilim yoluyla aranması anlamına gelmektedir.

Bu nedenle Epstein dosyaları gibi küresel skandallar, Türkiye’deki laik yurttaşın zihninde yalnızca uzak bir olay olarak kalmaz. Aksine, “Hakikat neden bu kadar kırılgan? Güçlü olanın hesap verebilirliği nasıl sağlanır? Bilgi kirliliği, yurttaşlık bilincini nasıl etkiler? Devlet-toplum ilişkisi hangi etik temeller üzerinde korunmalıdır?” gibi soruları tetikler. Laik Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı için hakikat, kamusal düzenin ve adalet duygusunun temelidir. Bu nedenle bilgi karartmaları, tutarsız açıklamalar ve güç ilişkilerinin gölgesinde kalan süreçler, tüm modern toplumlara yönelik bir uyarı olarak algılanır.

Epstein dosyaları, modern vatandaşlığın etik, duygusal ve bilişsel boyutlarını yeniden düşünmemizi sağlıyor. Etik olarak; güç sahibi olanın sorumluluğu, sıradan yurttaşın sorumluluğundan daha az olamaz. Duygusal olarak; güven, vatandaşlığın görünmez ama en güçlü bağlayıcısıdır. Bilişsel boyut olarak ise; bilgi okuryazarlığı, modern yurttaşlığın vazgeçilmez bir parçası olmalıdır. Bu üç boyut bir araya geldiğinde, vatandaşlık yalnızca bir kimlik değil; bir karakter meselesi hâline gelir.

Epstein dosyaları, tüm tartışmalarıyla birlikte, modern toplumlara önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Hakikat, ancak toplumun tüm aktörleri tarafından korunursa anlamlıdır. Şeffaflık zayıfladığında, hesap verebilirlik aşındığında ve bilgi ekosistemi kırılganlaştığında, vatandaşlık yalnızca bir kimlik kartına dönüşür. Oysa vatandaşlık, ancak güven, sorumluluk ve ortak etik zemin üzerine kurulduğunda anlam kazanır. Laik Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı için bu zemin, Cumhuriyet’in kuruluşundan beri hem bir ideal hem de bir sorumluluktur. Hakikatle kurulan bağ güçlendiğinde, toplum da güçlenir. Ve vatandaşlık, ancak hakikate duyulan ortak güvenle geleceğe taşınabilir.

Sevgiler ve Selamlar
Nejdet Niflioğlu