Balıkesir Sındırgı'da neden bu kadar sık deprem oluyor? Uzmanlar yorumladı

Aralarında İstanbul, İzmir, Bursa, Tekirdağ, Çanakkale ve Kocaeli'nden hissedilenler de oldu.

Depremler bazı binaların yıkılmasına ya da hasar görmesine yol açtı.

BBC Türkçe'ye konuşan uzmanlar, 10 Ağustos'tan bu yana bölgede 16-17 bin deprem meydana geldiğini söylüyor ve bu sismik hareketliliği "deprem fırtınası" olarak nitelendiriyor.

Deprem fırtınası nedir?
BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Jeoloji Yüksek Mühendisi ve Bilim Akademisi Üyesi Prof. Okan Tüysüz, Batı Anadolu'da çok sayıda küçük fay olduğunu ve küçük fayların birbirini kestiği yerlerde oluşan sismik hareketliliğe deprem fırtınası dendiğini söylüyor:

"Mesela olağan bir depremde bir büyük deprem olur, arkasından artçılar olur. Bu zaman içerisinde sönümlenir. Şubat 2023 depreminin ardından o yıl 75 bin artçı oldu. Şimdi o sayı 20-25 bine düştü.

"Deprem fırtınası ise bir büyük deprem ve onu izleyen artçılardan oluşmaz. Çok farklı boyuttaki depremler bir arada ve küçük bir bölge içerisinde meydana gelir."

Ancak bütün uzmanlar aynı terminolojiyi kullanmıyor.

BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Gazi Üniversitesi Mühendislik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bülent Özmen, 6,1'lik depremleri "ikiz deprem", diğerlerini ise "artçı sarsıntı" olarak adlandırıyor.

Bülent Özmen, "Bölgenin depremselliğini düşünecek olursak burada Simav Fay Zonu denilen, Afyon'dan başlayıp, Balıkesir il sınırlarına, Sındırgı'nın batısına kadar devam eden yaklaşık 205 km uzunluğunda bir fay hattı bu" diyor.

Simav Fay Zonu denilen fay hattının 2012 yılında Maden Tetkik Arama Müdürlüğü'nün (MTA) "diri fay" haritasında yer aldığını anlatan Özmen şöyle devam ediyor:

"Ama 10 Ağustos'tan bu yana meydana gelen depremlerin büyük bir çoğunluğunun merkez üsleri bu fay hattının biraz daha güneyine düştü."

"Yani bilinmeyen bir fay hattı üzerinde veya haritalanmamış bir fay hattı üzerinde meydana geldiğini söyleyebiliriz. Ama bu Simav Fay Zonu'ndan bağımsız olduğu anlamına gelmiyor."

BBC Türkçe'ye konuşan uzmanlar, Sındırgı'daki depremler nedeniyle Türkiye tarihinde örneğine çok rastlanılmayan bir durumla karşı karşıya olduğumuzu söylüyor.

Gazi Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi Kurucu Başkanı Süleyman Pampal BBC Türkçe'ye, "Simav Fay Zonu'nun batı ucunda yer alan Sındırgı fayı ve ona paralel birtakım fâli faylar kırılarak yaşadığımız deprem fırtınasına neden oldu. Ancak bu deprem fırtınası Türkiye'nin karasal alanda yaşadığı nadir olaylardan biri" diyor.

Bu depremler neden oluyor?
Prof. Okan Tüysüz BBC Türkçe'ye, 10 Ağustos'ta Sındırgı'nın kuzeyinde olan depremin ardından bilim insanlarının fayın yapısı nedeniyle kuzey yönünde sarsıntıların bir iki hafta devam etmesini beklediklerini anlattı.

Fakat zaman geçtikçe sarsıntılar tam tersi yönde, güneyde yoğunlaştı.

Nedenleri konusunda farklı teoriler var.

Muhtemel nedenlerden biri magma sokulumu.

Magma sokulumu, yer kabuğunun derinliklerinde bulunan magmanın çevresindeki kayaçların içine doğru yerleşmesi anlamına geliyor.

Doç. Dr. Bülent Özmen, "Magma dediğimiz şey yerin 15-20 km derininde oluyor. Bunu yüzeyde görmek çok mümkün değil. Jeofizik çalışmalarla orada bu tür sokulumlar olup olmadığını anlayabiliriz" diyor.

Özmen, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün (MTA) Sındırgı depremine özel yayımladığı raporunda magma sokulumlarının olacağına işaret ettiğini, magma sokulumu teorisinin başlıca kaynağının da bu rapor olduğunu söylüyor.

Santorini ile bağlantılı olabilir mi?
Prof. Tüysüz, Yunanistan'ın Santorini adasında yakınlarında Ege Denizi içinde yılın başında oluşan depremleri magma sokulumuna örnek olarak gösteriyor.

"Santorini'de 25 bin deprem oldu kısa süre içerisinde ama orada Kolumbo volkanı altındaki magmanın yer altından yüzeye doğru yükseldiğini biliyorduk, yapılan araştırmalar da bunu doğruladı" diyor.

Prof. Dr. Süleyman Pampal, Sındırgı'daki depremlerin Santorini'deki depremlerle bağlantılı olduğunu ve magma sokulması kaynaklı olduğunu düşünenlerden:

"Köken olarak, mekanizma olarak aynı şekilde değerlendiriyorum. Afrika Levhası'nın uç kısmının doğu tarafı bu sefer orası [Sındırgı], Ege Denizi'nin içi [levhanın] biraz batısıydı.

"Bölgede Afrika'nın ucunun ergimesiyle yükselen lavların, zaten ince olan Batı Anadolu'daki kabuğu zorlayarak, sismik aktiviteye neden olması söz konusu."

Ölü faylar diriliyor mu?

Sındırgı'daki depremlerin muhtemel bir başka nedeni ise bölgede henüz tespit edilmemiş başka fayların olma olasılığı.

Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü ve Deprem Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, bölgede yeni fay hatları tespit ettiklerini açıkladı.

Bu faylar Yaylacık, Emendere, Aktaş ve Sinandede mahalleleri arasındaki dağlık alanda yer alıyor.

Prof. Dr. Hasan Sözbilir, buradaki fayların dünya literatüründe "ölü fay" olarak geçtiklerini söyledi, "Fakat jeolojik anlamda ölü faylar çok aşırı stres yüklendiğinde veya stres yönlerindeki değişim nedeniyle yeniden dirilebiliyor" dedi.