Nejdet Niflioğlu · 27.10.2026
Değerli okurlarım, bugün siyaset konuşurken sık sık sağ ve sol kavramlarını kullanıyoruz.
Bu kelimeler, partileri, ideolojileri ve toplumsal eğilimleri ifade ediyor. Fakat çoğu zaman unutulan bir gerçek var: Sağ ve sol, önce bir fikir ayrılığı olarak değil, bir oturma düzeni olarak doğdu.
18’inci yüzyıl Fransa’sında, düşünce tarihinin önemli isimlerinden Montesquieu parlamentoda görev yapıyordu. Montesquieu, “Yasaların Ruhu” adlı eserinde toplumların yapısına göre şekillenen bir hukuk anlayışını savunan, modern siyaset biliminin temel taşlarından biridir.
Onun yaşadığı dönemde ise Fransa parlamentosunda parlamenterler rastgele oturmuyordu. Parlamentonun sağ tarafında soylular, kontlar ve dükler oturuyordu. Bu kesim, ayrıcalıklarını, geleneksel düzeni ve mevcut hiyerarşiyi korumak isteyenlerden oluşuyordu. Çünkü geleneksel düzen kendilerine fayda sağlıyordu.
Sol tarafında ise girişimciler, tüccarlar ve yeni sınıfın temsilcileri yer alıyordu. Bu grup, değişimi, reformu ve toplumsal hareketliliği savunuyordu. Çünkü devletin tüm yükünü kendilerinin taşıdığına inanıyorlardı.
Zamanla bu oturma düzeni bir sembole dönüştü. Sağ taraf düzeni korumayı, sol taraf ise düzeni dönüştürmeyi temsil etmeye başladı.
Bugün hâlâ aynı ayrımı görüyoruz. Çünkü toplumlar, bir şeyleri korumak ve bir şeyleri değiştirmek arasındaki eğilimler arasında salınır. Sağ, istikrarı ve sürekliliği savunurken sol, yeniliği ve dönüşümü savunur.
Burada önemli bir noktayı açıklamak istiyorum. Sağcılık, dinî bağlılıkla doğrudan tanımlanan bir kavram değildir. Tarihsel kökeni dini değil, toplumsal sınıfları ve ekonomik düzeni temel alır.
Din, bazı dönemlerde sağ eğilimle birlikte anılmış olabilir. Fakat sağ-sol ayrımının çıkış noktası, sınıfsal ve siyasal bir ayrımdır.
Montesquieu’nün düşüncesi, yasaların toplumun ruhuna göre şekillendiğini söyler.
Toplumun sınıfları, ekonomik ilişkileri, gelenekleri ve beklentileri, siyasal eğilimlerin nasıl oluştuğunu belirler. Bu nedenle sağ ve sol, yalnızca bir siyasi yön değil, toplumun kendi içindeki gerilimlerin tarihsel bir yansımasıdır.
Bugün bu gerilimi hâlâ yaşıyoruz. Bir yanda geçmişin güvenli yapısını korumak isteyenler, diğer yanda geleceğin belirsiz ama umut vadeden ihtimallerine yönelenler.
Toplumun sağ tarafı, “Düzeni bozmadan ilerleyelim.” der. Sol taraf ise “Var olan düzeni değiştirerek ilerleyelim.” der.
Her iki eğilim de insanın doğasında vardır. İnsan hem güven arar hem de ilerlemek ister. Toplumlar da aynı ikili yapının içinden geçer.
Bu yüzden sağ ve sol, bir çatışma değil, bir denge arayışıdır. Koruma olmadan düzen çöker. Değişim olmadan toplum donar.
Bugün siyaset tartışmalarında sertleşen dil, bu dengeyi unuttuğumuzun işaretidir.
Oysa sağ ve solun tarihsel kökeni bize toplumun özgürlüğünün, farklı güçlerin birbirini dengelemesiyle korunduğunu hatırlatır. Sağ ve sol, birbirinin düşmanı değil, birbirinin tamamlayıcısıdır.
Biri geçmişin hafızasını taşır, diğeri geleceğin ihtimalini.
Belki de bugün bu ayrımı yeniden düşünmek için doğru zamandayız. Çünkü toplumlar, ancak kendi köklerini anladığında yönünü bulabilir.
Sevgiler ve selamlar,