Kapadokya’da Göreme Açık Hava Müzesi girişinde meydana gelen peribacası çökmesi, bölgedeki doğal ve kültürel mirasın korunmasına yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Çökme sonucu 3 kişi yaşamını yitirirken 5 kişi yaralandı. Olay yerinde incelemelerde bulunan Nevşehir Valisi Hüseyin Kök, aşırı yağış nedeniyle toprak kayması yaşandığını belirtirken Adalet Bakanı Akın Gürlek, olayla ilgili Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından adli soruşturma başlatıldığını duyurdu. Bu facianın ardından bölgedeki koruma önlemleri ve peribacalarının karşı karşıya olduğu tahribat riski yeniden tartışmaya açıldı.
Mimar Zeynep Çöloğlu'nun kritik uyarıları
Olaydan kısa süre önce bölgede incelemelerde bulunan mimar Zeynep Çöloğlu, ana yol güzergâhlarında çok sayıda peribacasının yıkılma riski taşıdığını belirtti. Çöloğlu, yapıların araç trafiğinin yarattığı titreşimlerden doğrudan etkilendiğini söyledi. Çöloğlu, Göreme’de restorasyon amacıyla askıya alınan bazı peribacalarında iskele ayaklarının doğrudan kaya kütlelerinin üzerine bastığını gözlemlediğini aktardı. Bu uygulamaların yapıları korumak yerine kayalara ek yük bindirebileceğine ve tahribata yol açabileceğine dikkat çekti.
Acil koruma önlemleri çağrısı
Kalıcı koruma önlemlerinin acilen hayata geçirilmesi çağrısında bulunan Çöloğlu; peribacalarının çevresinin araç trafiğine kapatılmasını, ağır iş makinelerinin kontrolsüz geçişlerinin engellenmesini ve kaya yüzeylerinde aşınmaya neden olan ATV turlarının yasaklanmasını istedi. Gazeteci Özer Akdemir’in daha önceki haberleri de hatırlatılarak bölgedeki koruma risklerine dikkat çekildi.
Geçmiş yol yapım tartışmaları
Yaşanan facia, yaklaşık dört yıl önce Ortahisar ile Göreme arasında başlatılan yol yapım çalışmalarına yönelik tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Birinci derece arkeolojik ve doğal sit alanından geçirilen çift şeritli yolun yapımı sırasında iş makineleriyle yürütülen çalışmaların Saklı Kilise, Tokalı Kilisesi ve Bizans dönemine ait manastır kompleksi açısından tahribat riski oluşturduğu yönündeki uyarılar hatırlatıldı. Mimarlar Odası Ankara Şubesi de daha önce yaptığı açıklamalarda derin kazıların ve ağır araçların yarattığı titreşimlerin kaya dokusundaki kırılmaları artırabileceği ve göçmelere zemin hazırlayabileceği uyarısında bulunmuştu.
Tokmak'tan risk analizi ve çözüm önerileri
Kapadokya Çevre Platformu Sözcüsü ve belgeselci Mükremin Tokmak, çökmenin yaşandığı alanın Göreme Açık Hava Müzesi’nin eski otoparkının karşısındaki yeni otopark bölgesinin hemen altında bulunduğunu belirtti. Üst bölümünde at çiftliklerinin yer aldığı alanın bütüncül bir manastır kompleksini barındırdığına dikkat çeken Tokmak, yol yapımı, otopark kapasitesinin artırılması ve yoğun araç ve insan hareketliliğinin yarattığı titreşimlerin riskleri büyüttüğünü savundu. Yol çalışmalarının ardından kaya kütlelerinde büyük kopmalar ve göçmeler yaşanabileceği konusunda daha önce uyarıda bulunduklarını söyleyen Tokmak, yağış ve kış koşullarının etkili görünmesine karşın plansız ve projesiz uygulamaların da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Turizm yoğunluğu ve bilimsel inceleme ihtiyacı
Bölgedeki turist ve araç yoğunluğunun son yıllarda önemli ölçüde arttığını belirten Tokmak, jeolojik açıdan hassas olan Kapadokya’da bilimsel titreşim ölçümlerinin yapılmasını ve ziyaretçilerin hangi alanlara girebileceğinin kesin sınırlarla belirlenmesini istedi. Tokmak, Devrent Vadisi’ndeki deve kayasının çevresine ahşap çit çekilmesi gibi sınırlı önlemlerin yeterli olmadığını savundu. Tarihi ve doğal alanların korunması için araçların bu alanlardan uzakta park edilmesi ve ziyaretçilerin hassas yapılara yaklaşmasının sınırlandırılması gerektiğini dile getirdi.
Mimar Çöloğlu'ndan turizm yönetimi çağrısı
Mimar Zeynep Çöloğlu da aşırı turizmin Kapadokya’nın doğal ve kültürel mirası üzerindeki etkilerinin bilimsel olarak incelenmesi ve korumacı bir ziyaretçi yönetiminin acilen uygulanması çağrısında bulundu.