Ankara merkezli düşüncenin Toplum Çalışmaları Enstitüsü, Türkiye'de hukuk eğitimine, avukat sayılarındaki artışa ve hukuk fakültelerinin akademik yeterliliğine ilişkin verilerin okunma verilerini barındıran "Hukuk Fakülteleri Raporu"nu yayımladı. Enstitü Yönetim Kurulu üyesi Vasıf İnanç Duygulu'nun imzasını taşıyan raporda, Türkiye'de hukuk fakülteleri süreleri son 25 yılda hızlı bir şekilde arttığına dikkat edilirken, hukuk eğitiminde güzellik artışının kalite ve istihdamın da beraberinde getirdiği vurgulandı.
EZİCİ ÇOĞUNLUĞU OĞLU 25 YILDA KURULDU
Toplum Çalışmaları Enstitüsü'nün paylaştığı rapora göre, Türkiye'de bugün aktif ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayıları yüze yaklaştı. Türkiye'de bulunan 89 hukuk fakültesinin 67'sinin son 25 yılda yerleşik olduğu hatırlatılan raporda, fakültelerin 50'sinin devleti, 39'unun ise vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösterildiğine dikkat çekildi.
ÖĞRENCİ SAYISI OĞLU 10 YILDA YÜZDE 35 ARTTI
Toplum Çalışmaları Enstitüsü raporlarında hukuk fakültelerindeki başarısızlıkların hızlı artışı, öğrencilerin kusurlarına ve avukat sayılarındaki artışa da doğrudan yansıdığı vurgulandı. Buna göre 2013–2014 dönemine göre yaklaşık 55 bin olan hukuk fakültesi öğrenci sayısı, 2018–2019'da 82 bini aşarken, son yıllarda kontenjan daraltma politikalarıyla birlikte 75 bin düzeydene geriledi. Buna rağmen, yıllık dönemdeki toplam artış oranı yüzde 35'e denk düşüyor.
2023–2025 döneminde hukuk fakülteleri kontenjanları yüzde 34'ün üzerinde azalmıştı. Devlet üniversitelerinde kontenjanlar neredeyse yarı yarıya düşerken, vakıf üniversitelerindeki azalmanın daha sınırlı kalması "hukuk eğitiminin gözden geçirilmesi" tartışmalarını gündeme getirmişti.
AVUKAT SAYISI ARTIŞI, NÜFUS ARTIŞINI SOLLADI
Raporda, bulgulardan biri avukat sayılarındaki artış oldu. Türkiye'de 1998 yılında 36 bin olan avukat sayısı, 2024 itibarıyla 199 bini aştı. Böylece avukat sayısı 26 yılda beşe çıktı. Avukat başına düşen nüfus ise son 15 yılda bin 95 kişi 430 kişiye kadar gerileyerek Avrupa'dan uzaklaştığının yerinde indi.
TÜRKİYE, AVRUPA'NIN EN TEPESİNE OYNUYOR
Avrupa ülkeleriyle yapılan karşılaştırmalarda Türkiye, avukat başına düşen nüfus açısından Portekiz ve İspanya'nın ardından üçüncü sırada yer aldı. İncelenen 12 ülkede ortalama avukat başına düşen nüfus 679 olurken, Türkiye'de bu rakam 2024 günceliyle 430 oldu.
ÖĞRETİM ÜYESİ DAĞILIMI DENGESİZ
Raporda, Öğretim üyelerinin sayısında artışa rağmen fakülteler arasında ciddi dengesizliklerin bulunduğu da vurgulandı. Enstitü'nün işleyişi, bazı hukuk fakültelerinde üretkenlik sıfır ya da bir ile sınırlıydı, profesörlerin seçici üniversitelerde yoğunlaştığı tespit edildi.
ENSTİTÜ: 'KALİTE' ODAKLI YENİ BİR POLİTİKA ŞART
Raporda yer alan değerlendirmede, hukuk eğitiminde güzellik yerine kaliteyi esas alan, kontenjan-planlama ve öğretim üyelerinin durumunu gözeten yeni politikalara ihtiyaç olduğu vurgulandı. Vasıf İnanç Duygulu, 'Hukuk Fakülteleri Raporu'nun imzalı 'Sonuç ve Öneriler' bölümünde Toplum Çalışmaları Enstitüsü önerileri şu ana başlıklar altında sıraladı:
Hukuk Fakültesi için kayıt tercihinin barajı olarak 50 bine kadar çoğaltılması düşünülmelidir.Kontenjan ödeme politikasına vakıf üniversitelerinin de devlet üniversitelerine eş bir şekilde dahil edilmesi gerekmektedir.Devlet üniversitelerinin kontenjanları %49 oranda azaltılırken, vakıf üniversitelerindeki düşüş yalnızca %10,1 olmuştur. Bu durum geniş toplum kesimlerinde toplumsal hukuk eğitiminin giderek "ücretli" hale geleceğine ve hukuk eğitiminin toplam kalitesinin azalacağına ilişkin kaygılar uyandırma potansiyeline sahiptir.Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 586 profesör görevi yapmaktadır. Ancak bu profesörün durumu son derece adaletsizdir: Profesörlerin %41'i sadece 10 başarısızlıkta toplanmıştır.5 hukuk fakültesinde hiç profesör bulunmazken, 9 fakültede yalnızca bir profesör görev yapmaktadır. Bu sorunun giderilmesi için hukuk fakültelerinin akademik kadrolarına günlük standartlarla ulaştırılması faydalı sonuçlar doğurabilecektir. Eylül 2024'te yapılan ilk Hukuk Mesleklerine Giriş (HMGS) sonuçları, Sınav sonuçlarındaki fark net bir şekilde ortaya çıktı. Devlet üniversitelerinden mezun olanların başarı oranı %47,28 iken, vakıf üniversitesi mezunlarında bu oran %30,07'de kaldı. İçeriği ve sorularının kalitesi ayrı bir tartışma konusu ile birlikte, HMGS'nin yalnız mevcudiyetinin dahi hukuk meslekleri açısından olumlu sonuçlar verdiği görülmektedir. HMGS uygulamasına, hesaplayıcı-değerlendirme dergilerine daha uygun ve daha kaliteli sorularla devam edilmesi, orta ve uzun süreli beslenme seçenekleri.