George Lucas'ın yönettiği 1999 yapımı Star Wars: Bölüm I - Gizli Tehlike filmi için 1997 yılında Tunus'un güneyindeki Tozeur vilayetinde inşa edilen 'Mos Espa' kasabası seti, aradan geçen yaklaşık otuz yıla rağmen çölün ortasında varlığını sürdürüyor. Nefta yakınlarındaki Ong Jemel bölgesinde yer alan 20 yapıdan oluşan dekor, çekimlerin ardından sökülmeyerek Sahra Çölü'nün iklim koşullarına terk edildi. Şott el-Gharsa sınırındaki Eriguet kumullarında konumlanan set; kurgusal evleri, kubbeleri ve nem buharlaştırıcılarıyla kurgusal çöl gezegeni Tatooine'i canlandırmak üzere tasarlanmıştı. Bu sahipsiz alan, zamanla jeomorfolojik araştırmaların odak noktası haline geldi. Johns Hopkins Üniversitesi, Brigham Young Üniversitesi ve Suse Üniversitesi araştırmacılarının uydu görüntülerini inceleyerek Geomorphology dergisinde yayımladığı çalışma, alandaki riskin boyutunu netleştirdi.
Kumulların ilerleme hızı ve set üzerindeki etkisi
Uzmanlar, bölgedeki "barkan" tipi hilal kumulların rüzgâr hareketleriyle yılda ortalama 15 metre hızla ilerlediğini belirledi. Yapılan ölçümlerde, 6,5 metre yüksekliğe ulaşan bir kumul kütlesinin set sınırındaki yapılara ve buharlaştırıcı dekorlara ulaştığı tespit edildi. Benzer bir durum daha önce 1977 yapımı Yeni Bir Umut filminin Tunus'taki çekim alanında yaşanmış, ilgili set 2003 yılında tamamen kum altında kalmıştı.
Kurtarma kampanyası ve müdahale süreci
Kumulların seti kaplama riskine karşı Tunus Turizm Bakanlığı ve sivil paydaşlar 2014 yılında "Save Mos Espa" adıyla bir kurtarma kampanyası başlattı. Çalışmalar kapsamında Tunus devleti 160 bin dinarlık kaynak ayırırken, hedeflenen toplam bütçe 300 bin dinar olarak belirlendi. Saha ekiplerinin iş makineleriyle yürüttüğü müdahalede, 12 gün içerisinde yaklaşık 8 bin metreküp kum bölgeden tahliye edildi.
Setin mevcut durumu ve devam eden riskler
Proje sorumlularının aktardığı verilere göre, müdahale öncesinde setin yüzde 10'luk bölümü kumla kaplanmış ve bazı yapılar doğa koşullarının baskısıyla hasar görerek yıkılmıştı. Bölgedeki yapılar, yürütülen temizlik ve koruma girişimlerine rağmen hareketli çöl kumullarının ve rüzgâr erozyonunun etkisi altında kalmaya devam ediyor.