Avrupa Birliği üyesi 5 ülke, iltica başvuruları reddedilen ancak kendi ülkelerine geri gönderilemeyen göçmenlerin Ruanda'ya gönderilmesini öngören ortak bir girişim üzerinde uzlaştı. Bu plan kapsamında Avusturya, Almanya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda'nın katıldığı Ruanda'da ortak bir geri gönderme merkezi kurulması hedefleniyor.
Avusturya Başbakanı Christian Stocker, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve ilgili ülkelerin bakanları, Viyana'da düzenlenen ortak basın toplantısında girişimin ayrıntılarını paylaştı. Stocker, 'Uygulayıcılar Grubu' olarak adlandırılan 5 AB ülkesinin, iltica başvuruları reddedilen kişilerin Ruanda'da kurulacak merkeze gönderilmesi konusunda uzlaştığını açıkladı.
Merkezin 2027 yılında faaliyete geçmesi hedeflenirken, Stocker bu girişimi Avrupa'nın göç politikasında 'tarihi bir paradigma değişimi' olarak nitelendirdi. Stocker, AB'de kalma hakkı bulunmayan kişilerin geri gönderilememesinin iltica sistemini zedelediğini belirterek, temel amaçların geri gönderme işlemlerini gerçekleştirmek, insan kaçakçılığıyla mücadele etmek ve düzensiz göç baskısını azaltmak olduğunu söyledi.
Ruanda ile müzakereler başlayacak ancak nihai anlaşma henüz imzalanmadı. Stocker, merkezin maliyetinin yalnızca ekonomik boyutuyla değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, girişimin Avrupa'da yeni bir göç sistemine geçişte kritik bir adım olduğunu belirterek, Avrupa dışında ilk geri gönderme merkezinin kurulduğunu ve bu projenin 8-9 yıldır üzerinde çalışıldığını kaydetti. Frederiksen, girişimin insan kaçakçılarının faaliyetlerini engelleme, sınır kontrollerini güçlendirme ve yasa dışı göçe yönelik teşvikleri ortadan kaldırma hedefiyle düzensiz göçle mücadelede önemli sonuçlar doğuracağını savundu.
Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta, ülkesinin yasal kalış hakkı olmayan kişilere yeni bir başlangıç imkanı sunacağını belirtti. Biruta, gönderilecek kişilerin kendi tercihlerine göre gönüllü dönme, Ruanda toplumuna uyum sağlama veya yasal oturum hakkı olan başka bir ülkeye yerleşme seçeneklerinden yararlanabileceğini açıkladı.
İnsan hakları konusunda Biruta, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) gibi uluslararası kuruluşların sürece dahil olacağını ve bağımsız bir denetim mekanizması oluşturulacağını bildirdi.
Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, girişimin İngiltere'nin geçmişte denediği Ruanda modelinden farklı olduğunu vurguladı; İngiltere'nin planında iltica başvuruları üçüncü ülkelerde değerlendirilirken, yeni girişimin iltica süreçlerini tamamlamış ve itiraz haklarını tüketmiş kişileri kapsadığını belirtti.
Uluslararası insan hakları örgütleri bu plana tepki gösterdi. Uluslararası Af Örgütü'nün Avusturya şubesi, girişimin geçmiş hataları tekrarlayabileceği uyarısıyla plandan vazgeçme çağrısı yaptı. Örgütün iltica ve göç uzmanı Aimee Stuflesser, bağları olmayan ve daha önce gitmedikleri bir ülkeye gönderilmesini sorumsuzluk olarak değerlendirdi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Kıdemli Araştırmacısı Clementine de Montjoye, Ruanda'nın insan hakları siciline dikkat çekerek, gönderilecek kişilerin keyfi gözaltı, kötü muamele ve hukuka aykırı sınır dışı edilme riskiyle karşılaşabileceğini belirtti.
Basın toplantısı önünde toplanan bir grup gösterici de plana karşı çıkarak Ruanda'da geri gönderme merkezleri kurulmasını protesto etti.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, Viyana'daki toplantıda iltica süreçlerinin adil, etkili ve güvenilir yürütülmesi gerektiğini vurguladı. Salih, yasal kalış hakkı olmayan kişilerin insani koşullarda geri gönderilmesinin önemini belirtirken, merkezin AB ve uluslararası insan hakları hukukuna uygun olması gerektiğini ifade etti. BMMYK, standartların korunması için danışmanlık desteği sağlayacağını ve sürece yapıcı katılımını sürdüreceğini kaydetti.