Sosyal medya fenomeni Atakan Özyurt’un eşi Selen Özyurt’un suda doğum yaptığı anlara ilişkin görüntüleri paylaşması, 'paylaşan ebeveynlik' olarak adlandırılan ve ebeveynlerin çocuklarına ait özel anları dijital mecralarda paylaşmasını tanımlayan bir tartışmayı yeniden gündeme getirdi. Bu durum, çocukların dijital izinin geleceğini çalma tehlikesini gözler önüne seriyor.
Siber Güvenlik Araştırmaları ve Türkiye Verileri
Dünya genelinde siber güvenlik şirketi AVG Technologies’in araştırmasına göre, bebeklerin yüzde 23’ü dijital ayak izini daha doğmadan önce ebeveynlerinin ultrason görüntülerini internette paylaşmasıyla başlatıyor. Türkiye özelinde ise Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden Fatma Yılmaz Kurt ve Tanju Oğul’un araştırmasına göre ebeveynlerin yüzde 56.6’sı çocuğuna ait içerikleri sosyal medyada paylaşıyor.
Uzman Görüşleri: Mahremiyet İhlali
Uzmanlar, bu tür paylaşımların anı biriktirmekten uzaklaştığını ve doğrudan çocuğun en mahrem sınırlarının ihlali anlamına geldiğine dikkat çekiyor. Doğum anından itibaren bedeni, ilk adımları, hastalıkları, ağlama krizleri veya en savunmasız halleri internete yüklenen çocukların en özel anları milyonlarca yabancının yorumuna açılıyor. Bu durum psikolojik risklerin yanı sıra çocukların gelecekteki güvenliğini de tehdit ediyor.
Gelecekteki Güvenlik Riskleri
İngiltere merkezli uluslararası bankacılık ve siber güvenlik kuruluşu Barclays’ın analizlerine göre 2030’a kadar 7.4 milyon çevrimiçi kimlik dolandırıcılığı vakasının yaşanması bekleniyor. Uzmanlara göre çocuklar para kazanmaya başladığında, dolandırıcılar isimlerini, doğum tarihlerini ve adreslerini bulup kimliklerini çalmayı daha kolay yapabilecek.
Çocuk Psikiyatristi Görüşü
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Doç. Dr. Çiğdem Yektaş, geçmişte ebeveyni tarafından paylaşılan bir içeriği utandırıcı veya özel bulursa ebeveynine karşı öfke, hayal kırıklığı ve incinmişlik yaşayabileceğini belirtiyor. Bu durum özellikle ergenlik döneminde belirginleşir; çocuğun fikrinin ve onayının alınmaması, ebeveynle ilişkisinde ‘güvende değilim ve kontrol bende değil’ inançlarını geliştirebilir. Özellikle çocuğun ağladığı, zorlandığı veya mahcup olduğu anların (özel anları, sağlık bilgileri ve mahrem görüntülerinin) paylaşılması daha yoğun öfke ve hayal kırıklığı oluşturur.
Uzman Psikolog Görüşü
Uzman Psikolog Uğur Kartum, çocukların henüz kendi dijital mahremiyetleri hakkında karar verebilecek olgunlukta olmadığını ifade ediyor. İzinsiz paylaşımlar ilerleyen yaşlarda mahremiyet algısının zedelenmesine, kontrol kaybı hissine, utanma, kaygı ve özgüven sorunlarına yol açabilir. Çocuk, kendi kimliği ve görüntüsü üzerindeki söz hakkının elinden alındığını hissedebilir. Kartum, ebeveynliğin sadece anı biriktirmek değil, çocukların mahremiyetini ve gelecekteki dijital haklarını korumak olduğunu vurguluyor.
Hukuki Boyut ve Üstün Yarar
Avukat Kardelen Yarli, çocukların fotoğraf ve videolarının sosyal medyada paylaşılması konusunda öncelikle çocuğun üstün yararını esas alınması gerektiğini belirtiyor. Anne ve babanın velayet hakkı, çocuklarının özel hayatına sınırsız müdahale etme hakkı vermez. Çocukların da yetişkinler gibi özel hayatın gizliliği, kişisel verilerinin korunması ve kendi görüntüleri üzerinde söz sahibi olma hakları vardır. Çocuğu küçük düşüren, mahremiyetini ihlal eden veya güvenliğini tehlikeye atan paylaşımlar hukuki sorumluluk doğurabilir; bu durum kişilik hakkı ihlali veya suç teşkil edebilir. Yarli, asıl meselenin paylaşan kişinin anne veya baba olması değil, yapılan paylaşımın çocuğun haklarını ihlal edip etmediği olduğunu ve çocukların ebeveynlerinin sosyal medya hesaplarının bir parçası değil, kendi hakları olan bireyler olduğunu ekliyor.