Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında, Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı'nın (GCHA) desteğiyle bir basın toplantısı düzenledi. Bu toplantıda, ev sahibi Türkiye ve iklim müzakerelerine başkanlık eden Avustralya başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinden iklim ve sağlık uzmanları, zirvede alınacak kararlarda halk sağlığının merkeze alınması çağrısında bulundu. İlk somut adım olarak Türkiye ve Avustralya'dan, Brezilya başkanlığındaki COP30 kapsamında başlatılan Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nın dikkate alınması talep edildi.
Fosil yakıtlar dünyada yılda yaklaşık 2,73 milyon kişinin ölümüne yol açıyor
Hakemli hekimlik dergisi Lancet'in Geri Sayım raporuna göre, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği dünyada yılda yaklaşık 2,73 milyon kişinin ölümüne yol açıyor. Bu rapor ayrıca, 2016'dan beri hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin can kaybının önüne geçildiğini ortaya koyuyor.
Türkiye'de fosil yakıtların sağlık maliyeti ve erken ölümler
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, THHP ve Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin raporuna atıfta bulunarak, fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM₂.₅) kirliliğinin Türkiye'de 2024'te yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulunduğunu belirtti. Varol, hava kirliliğinin sağlık etkilerinin doğumdan önce başlayabildiğini belirterek, 2024'te yaklaşık 8 bin erken doğum, 8 bin 200 düşük ağırlıklı doğum, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakası ve astımla ilgili 6 bin 500 acil servis başvurusu hava kirliliğiyle ilişkilendirildiğini paylaştı.
Sağlık maliyetleri ve politika çağrısı
Varol, yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyetin yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesaplandığını ve bu tutarın Türkiye'nin 2024 Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'nın yüzde 4,1'ine karşılık geldiğini ifade etti. Varol, fosil yakıtların sağlık maliyetlerinin her ülkede hesaplanabileceğini, sağlık uzmanlarının bu maliyetleri görünür kılmalı ve verileri karar süreçlerine taşımalı olduğunu vurguladı.
Avustralya'dan iklim ve sağlık riskleri uyarısı
Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğal gaz üretimi ve işlenmesi sırasında benzen ve diğer uçucu organik bileşiklere maruz kalmanın sağlık riski yarattığına dikkat çekti. Isles, aşırı sıcaklar, seller ve fırtınaların yarattığı sağlık risklerinin Avustralya sınırlarını aştığını belirterek, Pasifik liderlerinin fosil yakıt üretimindeki artışın durdurulmasını, etkili iklim finansmanı sağlanmasını ve ülkelerini ilgilendiren kararlarda söz sahibi olmayı talep ettiğini ve Avustralya'nın bu taahhütleri yerine getirmesi gerektiğini söyledi.
Fosil yakıtların insan hakları üzerindeki etkisi
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera, fosil yakıtların kullanımına kademeli olarak son vermenin insan hakları açısından bir 'zorunluluk' olduğunu belirtti. Morgera, fosil yakıtların çıkarılması, işlenmesi, taşınması ve tüketilmesi ile ortaya çıkan atıkların sağlık hakkını zedelediğini; fosil yakıtlar ve türevlerinin (plastik, gübre, pestisit) toprağı ve okyanusları kirleterek gıda ve su hakkını tehdit ettiğini ekledi. Morgera, fosil yakıtlara bağımlılığın ekonomik eşitsizlikler, hayat pahalılığı ve silahlı çatışmalarla bağlantılı olduğunu ve bu zararların birbiriyle bağlantılı olarak biriktiğini, kademeli son vermenin daha sağlıklı kalkınma ve güvenli ekonomiler kurmaya yardımcı olacağını dile getirdi.
Basın toplantısında konuşan diğer isimler
CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper moderatörlüğünde gerçekleştirilen basın toplantısında ayrıca Our Common Air Komisyon Üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira ile Kanada Senatosu Quebec (Bedford) Senatörü Rosa Galvez de konuştu.
tags":["COP31", "Halk Sağlığı", "Fosil Yakıtlar", "İklim Değişikliği", "Temiz Hava"]}