Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkçe büyük dil modeli BİLGE'nin ilk sürümünü çok yakında geliştiricilerin kullanımına sunacaklarını İstanbul Kongre Merkezi'nde sürmekte olan TRT World Forum 2026 kapsamındaki "Yapay Zeka Çağında Sorumluluğu Yönetmek" oturumunda açıkladı. Bakan, kesin bir tarih vermedi.
Girişimler, araştırmacılar ve şirketler için yeni fırsatlar
Bakan, bu modelin girişimlerin, araştırmacıların ve şirketlerin Türkiye'nin kendi yapay zeka yetkinlikleri üzerinde yeni ürün ve hizmetler geliştirmesini sağlayacağını belirtti. TRT tarafından 2017'den bu yana düzenlenen forum bu yıl "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla yapılıyor.
BİLGE'nin tanımı ve teknolojik bağımsızlık
BİLGE, Kacır'ın ifadesiyle Türkçe büyük dil modeli olup, Bakan bu modelin Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını güçlendireceğini ifade etti. Ayrıca Türkçe ve yerel ekosistem için tasarlanmış yeni üretken yapay zeka uygulamalarının önünü açacağını söyledi. Modelin teknik özellikleri konuşmada paylaşılmadı.
Kullanıma sunulma hedefi ve erişim koşulları
Kacır, "BİLGE'nin ilk sürümünü çok yakında geliştiricilerin kullanımına sunarak girişimlerimizin, araştırmacılarımızın ve şirketlerimizin Türkiye'nin kendi yapay zeka yetkinlikleri üzerinde yeni ürün ve hizmetler inşa etmelerini sağlayacağız." dedi. Erişimin hangi koşullarla ve hangi kanaldan sağlanacağına dair bir açıklama yapılmadı.
Yapay zekanın insanlık için önemi ve sorumluluk
Kacır, yapay zekanın insanlığın gelişiminde bir dönüm noktası olduğunu belirterek, en derin değişimin sistemlerin neler başarabildiğinden çok, insan muhakemesi ile makine özerkliği arasındaki ilişkiyi yeniden şekillendirmesinde olduğunu söyledi. Bakan, "Yetkiyi yapay zekaya devredebiliriz ancak sorumluluğu devredemeyiz." ifadesini kullandı.
Sorumluluk ve riskler
Kacır, sistemlerin talimatların ötesine geçip hata yapması veya zarara yol açması hâlinde sorumluluğun kimde olacağı sorusunun önem kazandığını belirterek, bu sistemlerin güvenlik ihlalleri, ölümlü kazalar ve ayrımcı sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti. Gelişmiş sistemlerdeki şeffaflık eksikliğinin hesap verebilirliği zorlaştırdığını ekledi.
Küresel yapay zeka kaynakları ve zorluklar
Yapay zeka geliştirmek için gereken kaynakların az sayıda teknoloji şirketinde toplandığını aktaran Kacır'a göre; 2025'te dünyadaki kayda değer öncü yapay zeka modellerinin yüzde 90'ından fazlası sektör tarafından geliştirildi ve küresel yapay zeka işlem gücünün tahminen yüzde 70'i yalnızca 5 şirketin elinde bulunuyor. Güvenli, adil ve sorumlu kullanımı sağlayacak evrensel ve bağlayıcı bir çerçevenin bulunmadığına işaret etti.
Dezenformasyon ve hükümet sorumluluğu
Yapay zeka kaynaklı dezenformasyonun toplumsal güveni, kamusal tartışmaları ve kurumların güvenilirliğini tehdit ettiğini vurgulayan Kacır'a göre hükümetlerin net kurallar koyma, etkili gözetim sağlama ve temel hakları koruma sorumluluğu var. Bakan, toplumu korumakla inovasyonu ilerletmenin birlikte yürümesi gerektiğini belirterek, "İnsan merkezli ve risk temelli bir yaklaşım, önümüzdeki en doğru yolu sunmaktadır. Türkiye'nin yapay zekaya yaklaşımındaki anlayış işte budur." dedi.
Düzenleme hedefleri ve 2030 Eylem Planı
Düzenleme çalışmalarında uygulamaların taşıdığı risklere göre farklı yükümlülükler getirilmesi hedeflenirken, yüksek riskli sistemlerde daha güçlü güvenceler ve insan gözetimi öngörülüyor. Kacır, 2030 Yapay Zeka Eylem Planı'nın sorumlu inovasyonu, insan gözetimini ve toplumsal güveni merkeze aldığını ve planın farkındalık, fayda, inşa ve yön verme başlıkları üzerine kurulu olduğunu söyledi.
2030 hedefleri ve mevcut çalışmalar
Bakanın aktardığı hedefler arasında 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı becerisi kazandırmak, 100 bin profesyonel yetiştirmek, en az 2 bin kamu veri setini araştırmacılara açmak, veri merkezi kapasitesini 2030'a kadar en az 1 gigavata çıkarmak ve özel sektör öncülüğünde en az 10 milyar dolarlık yatırım harekete geçirmek bulunuyor. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı ile yatırımların hızlandığını belirten Kacır, bugüne kadar 82 bin üniversite öğrencisine yapay zeka becerileri kazandırdıklarını ve TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü'nün sanayinin ihtiyaçlarıyla bilimsel uzmanlığı buluşturduğunu aktardı.
Uluslararası işbirliği ve etik vizyon
Ulusal süper bilgisayar altyapısından 9 bin araştırmacı yararlandı ve Dijital Avrupa Programı ile EuroHPC Ortak Girişimi kapsamında araştırmacılar 100 milyon dolar değerindeki bilgi işlem kaynağına ücretsiz erişti. Kacır, öncelikli sektörlerde düzenleyici deneme alanları oluşturulacağını ve gizliliğin korunması, ayrımcılığın önlenmesi ve çocukların güvenliği konularında rehberlik edecek bir Yapay Zeka Etik Kurulu kurulacağını duyurdu. Türkiye'nin G20, OECD, UNESCO, Türk Devletleri Teşkilatı ve Birleşmiş Milletler gibi platformlarda katkı sunduğunu belirten Bakan, yapay zeka çağında liderliğin risk yönetimiyle mümkün olacağını vurguladı ve geleceği "emanet" olarak nitelendirerek, Türkiye'nin insan onurunu koruyan küresel bir yapay zeka vizyonuna öncülük etmeye hazır olduğunu sözlerine ekledi.