Diyabetle mücadelede erken teşhis ve düzenli sağlık kontrolleri, hastalığın yol açabileceği ciddi sağlık sorunlarının önlenmesinde önemini korumaktadır. Sağlık Bakanlığı'nın ülke genelinde yürüttüğü tarama ve takip çalışmaları kapsamında 2026 yılında milyonlarca kişi diyabet açısından değerlendirilirken, yüz binlerce kişinin hastalığı erken dönemde tespit edilmiştir. Bu çalışmalar, aile hekimliklerinde Hastalık Yönetim Platformu (HYP) üzerinden yürütülmüştür.
Yıl boyunca 9,6 milyon diyabet taraması gerçekleştirildi ve bu kontroller sonucunda 376 bin kişiye diyabet tanısı konularak düzenli sağlık takipleri başlatıldı. Ayrıca aile hekimleri tarafından yaklaşık 8,2 milyon izlem yapılmıştır.
Halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen diyabet, vücudun yeterli insülin üretememesi veya üretilen insülini etkili kullanamaması nedeniyle kandaki şeker seviyesinin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Tip 1, Tip 2 ve gebelik diyabeti olmak üzere üç temel türü bulunur ve kontrol altında tutulmadığında kalp, böbrek ve göz başta olmak üzere hayati organlarda kalıcı hasarlara neden olabilir.
Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde ortaya çıkan Tip 1 diyabet, vücudun yeterli insülin üretememesiyle gelişirken, Tip 2 diyabet her yaşta görülebilmekte ve diyabet vakalarının yüzde 90'ından fazlasını oluşturmaktadır; bu tür, insülinin etkili kullanılamaması veya yeterli miktarda üretilememesi sonucu ortaya çıkar ve çoğu zaman belirgin şikayetlere yol açmadan ilerleyebilir.
Dünya genelinde 589 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığı ve hastalığa sahip her 10 kişiden 4'ünün tanı alamadığı belirtilmektedir; bu durum, erken teşhis ve düzenli kontrollerin komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşıdığını göstermektedir.
Sağlık Bakanlığı, diyabetin erken dönemde belirlenmesi ve tanı alan kişilerin tedavi süreçlerinin düzenli izlenmesi amacıyla aile hekimliklerinde tarama faaliyetlerini HYP üzerinden sürdürmektedir.
2026'da yapılan 9,6 milyon taramada 376 bin kişiye tanı konulurken yaklaşık 8,2 milyon izlem işlemi tamamlanmıştır. Diyabetle yaşayan bireylerin bilinçli yönetimi için ülke genelinde 291 Diyabet Okulu faaliyet göstermektedir.
Bu Diyabet Okullarında hastalar ve yakınlarına sağlıklı beslenme, ilaç ve insülin kullanımı, kan şekeri ölçümü, hastalık yönetimi ve fiziksel aktivite konularında eğitimler sunulmakta olup, bu programlar hekim, diyabet hemşiresi, diyetisyen, psikolog, eczacı ve sosyal çalışmacıların katkısıyla yürütülmektedir.
2026 yılı içerisinde Diyabet Okullarında 5 binden fazla eğitim programı düzenlenmiş ve bu çalışmalardan 50 binden fazla kişi yararlanmıştır. Bakanlığa bağlı 334 sağlık tesisinde hizmet veren diyabet poliklinikleri de tedavi süreçlerine destek sağlamaktadır.
Diyabet polikliniklerinde hekimler tarafından yönlendirilen bireylere hastalık yönetimine yönelik kişiselleştirilmiş eğitimler verilmekte olup, bu kapsamda 2026 yılında 52 binden fazla kişiye eğitim sağlanmıştır; eğitimler insülin enjeksiyonu, kan şekeri takibi, karbonhidrat tüketimi ve kan şekeri düşme/yükselme durumlarında yapılması gerekenler üzerine odaklanmaktadır.
Diyabet riskinin azaltılmasında dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması önemlidir; özellikle fazla kilo, obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, ailede diyabet öyküsü ve ileri yaş Tip 2 diyabet için risk faktörlerindendir.
Çocuklarda aşırı su tüketimi, sık idrara çıkma, sürekli uyku hali, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme ise Tip 1 diyabetin belirtileri arasında yer almaktadır. Uzmanlar, risk grubundaki kişilerin belirti beklemeden aile hekimlerine başvurarak tarama yaptırmasını ve tanı alanların göz ve böbrek sağlığını korumak için takipleri aksatmamasını vurgulamaktadır.