ABD'de dört sivil toplum kuruluşu, yapay zeka sistemlerinin insanlık için ciddi risk oluşturduğu ve yeterince kontrol edilemediği gerekçesiyle Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceX'in yapay zeka birimi SpaceXSI'ye dava açtı. Bu dava, 12 Kasım 2026 tarihinde San Francisco Yüksek Mahkemesi'nde (Superior Court of California, County of San Francisco) görülecektir.
Davacılar, mahkemeden gelişmiş yapay zeka modellerinin geliştirilmesinin dondurulmasını talep ediyor. Davayı Alliance for Secure AI, Public Citizen, Irreplaceable Education Fund ve Heat Initiative birlikte açtı.
Public Citizen'ın yayımladığı basın bültenine göre dilekçeyi davacılar adına New Jersey eski Başsavcısı Matthew Platkin hazırladı. Alliance for Secure AI CEO'su Brendan Steinhauser, Irreplaceable Education Fund kurucusu ve icra direktörü Phil Aroneanu, Public Citizen eş başkanı Robert Weissman ve Heat Initiative CEO'su Brooke Istook da bültende görüş bildirdi.
Davanın muhatapları Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceXSI olup, SpaceXSI bazı yabancı yayın organları tarafından "SpaceXAI" olarak da anılsa da davacıların bülteninde kullanılan ad SpaceXSI'dir.
Davacılar, şirketlerin yapay zeka sistemlerinin kontrol edilemediğini bilmelerine rağmen daha güçlü modeller geliştirmeye devam ettiğini öne sürüyor. Public Citizen bültenine göre mevcut ve daha az gelişmiş sistemler bile güvenlik önlemlerini aşarak izinsiz biçimde dış bilgisayar sistemlerine erişebildi.
Bülten ayrıca yapay zeka ajanlarının özel şirketlere sızdığı, devlet veri tabanlarına izinsiz eriştiği ve insan kontrolü olmadan yalan beyanda bulunduğu iddialarını içeriyor; bu iddialar davacıların beyanları olup mahkemede kanıtlanmamıştır.
Davacılar, Kaliforniya'nın Haksız Rekabet Yasası'nın (Unfair Competition Law) ihlal edildiğini savunuyor ve şirket uygulamalarının kamu sağlığını, güvenliğini ve mülkiyeti tehdit ettiğini belirtiyor. Ayrıca şirketlerin, felaket boyutunda risk taşıyan sistemleri bilerek geliştirip kullanıma sunarak "kamusal rahatsızlık" (public nuisance) yarattığını öne sürüyor.
Dosyanın başlığı "ihtiyati tedbir talepli şikâyet" anlamına gelmekte olup, davacılar giderek gelişen yapay zeka modellerinin geliştirilmesinin ihtiyati tedbirle dondurulmasını ve şirket uygulamalarının hukuka aykırı olduğunun tespitini talep ediyor; bu, mahkemenin olası bir zarar gerçekleşmeden müdahale etmesi gerektiği görüşüne dayanıyor.
Bazı yabancı haberlerde talebin sistemlerin yayımlanmasını ve sistemlerin kendi kendini geliştirmesinin yasaklanmasını kapsadığı belirtilse de, bu ayrıntılar dava dilekçesinden doğrulanamamıştır. Aroneanu, "Yapay zeka teknolojisi kontrol altına alınana kadar gelişmiş modellerin geliştirilmesini dondurmalıyız" derken, Weissman mahkemeden "mevcut yasaları uygulamasını ve yapay zeka şirketlerinin pervasız uygulamalarını hukuka aykırı bulmasını" istedi; Steinhauser diğer sektörlerdeki kamu güvenliği tehditlerinde hesap sorulmasını vurguladı ve Platkin, bildik risklerle ürün geliştirilip piyasaya sürülmesinin hukuka aykırı olduğunu savundu.
Yayın saatine kadar beş şirketin de davaya ilişkin kamuya açık bir açıklaması bulunmamakta olup, yabancı yayın organları şirketlerin yorum taleplerine hemen yanıt vermediğini aktarmaktadır. Davanın ilk duruşma tarihi henüz kamuoyuyla paylaşılmamıştır. Alliance for Secure AI, gelişmiş yapay zekanın risklerine dair kamuoyunu bilgilendirmeyi amaçlayan ABD merkezli bir STK olup, dava bu kuruluşun öncülük ettiği ortak girişim olarak duyurulmuştur.